Dış Borçlarımız ve Yorum Farkları

Bir ortamda politika konuşuluyorsa ve eğer muhalif bir kanatta varsa konuşulan konulardan biri de Türkiye’nin dış borcu olur.

Denir ya istatistik göz boyama sanatıdır diye, aynı dış borç rakamı kimisi için başarısızlık, kimisi içinde bir başarı olabiliyor.

Bu konu ile ilgili Mahfi Eğilmez rakamları ortaya koyarak objektif bir yazı yazmış. Yazının orjinaline buradan ulaşabilirsiniz.

Kamu Kesimi Dış Borçlanması

Kamu kesiminin dış piyasalardan, yabancı kuruluşlardan, yabancı devletlerden yaptığı borçlanma kamu kesimi dış borçlanması olarak adlandırılıyor. Bu borçlanmada ağırlık Hazine’dedir.

Bu borçlanma dört şekilde yapılabiliyor: 

(1) Kredi almak yoluyla 

(2) Tahvil ihracı yoluyla 

(3) Devletlerden borçlanma yoluyla 

(4) Uluslararası kurumlardan borçlanma yoluyla

IMF’den borçlanma bir borçlanma olarak değerlendirilmesi en zor olanıdır. Çünkü burada amaç borç almak değil belirli bir istikrarsızlık halinden kurtulmak için parasal destek almaktır. Bu çerçevede IMF’nin sağladığı kaynaklara da kredi ya borçtan daha çok destek, imkân, kolaylık gibi adlar verilirken bu kullanımlar için tahakkuk ettirilen bedele de faiz yerine charge gibi adlar verilir.   

Dünya Bankası, devletlere belirli bir dönüşüm programı uygulaması için kredi verebileceği gibi kamu kurum ve kuruluşlarına uygulayacakları projeler için de kredi verir. Yatırım bankaları ve kalkınma bankaları da daha çok proje için kredi veren kuruluşlardır.

Aşağıdaki tabloda Türkiye’nin kamu kesimi brüt borç stoku 2002 – 2012 yılları itibariyle karşılaştırmalı olarak gösterilmektedir.

Tabloya bakıldığında Türkiye’nin kamu kesimi brüt dış borç stokunun 2002’den 2012’ye yüzde 60’a yakın arttığı, buna karşılık GSYH’daki artışların daha fazla olması nedeniyle kamu kesimi brüt borç stokunun GSYH’ya oranının yüzde 50’den fazla gerilediği görülüyor.

31.12.2012
2002 Milyar $
2002 GSYH %
2012 Milyar $
2012 GSYH %
Brüt kamu kesimi
Dış borç stok toplamı
64,5
28,0
103,1
13,0
    Kısa vadeli
0,9
0,4
11,0
1,3
    Uzun vadeli
63,6
27,5
92,1
11,7
  
Özel Kesim Dış Borçlanması
 
Özel kesimin dış piyasalardan, yabancı kuruluşlardan veya yabancı devletlerden yaptığı borçlanmaya özel kesim dış borçlanması diyoruz.   
 
Özel kesimin dış borçlanması altı şekilde yapılıyor: 
 
(1) Satıcı kredisi almak yoluyla 
(2) Reel kesimin bankalardan kredi alması yoluyla 
 
(3) Bankaların yabancı bankalardan kredi alması yoluyla 
 
(4) Tahvil ihracı yoluyla 
 
(5) Devletlerden borçlanma yoluyla 
 
(6) Uluslararası kuruluşlardan borçlanmak yoluyla
 
Tabloya bakıldığında Türkiye’nin özel kesim brüt dış borç stokunun 2002’den 2012’ye 5,2 mislinden fazla arttığı, buna ek olarak özel kesim borçlanma artışının GSYH’daki artıştan fazla olması nedeniyle özel kesim brüt borç stokunun GSYH’ya oranının da yüzde 60’a yakın artış gösterdiği görülüyor.
  
31.12.2012
2002 Milyar 
$
2002 GSYH %
2012 Milyar $
2012 GSYH %
Brüt özel kesim dış borç stoku toplamı
43,1
18,7
226,0
29,8
    Kısa vadeli
13,9
6,1
88,8
11,3
    Uzun vadeli
29,2
12,6
137,2
17,5
  
Türkiye’nin Toplam Brüt Dış Borç Stoku
 
Kamu kesimi ve özel kesimin dış borç stokuna TCMB’nin brüt dış borç stokunu da ekleyerek topladığımızda Türkiye’nin toplam dış borç stokunu bulabiliriz. Bu stokları o yılın GSYH’sına bölerek de borç stokunun GSYH içindeki payını yani dış borç yükünü hesaplayabiliriz.
 
31.12.2012
2002 Milyar 
$
2002 GSYH %
2012 Milyar $
2012 GSYH %
Türkiye brüt dış borç stoku toplamı
129,6
56,1
336,9
42,9
Kamu Kesimi
64,5
27,9
103,1
13,1
Kısa Vade
0,9
0,4
11,0
1,4
Uzun Vade
63,5
27,5
92,1
11,7
TCMB
22,0
9,5
7,7
1,0
Kısa Vade
20,3
8,8
1,1
0,1
Uzun Vade
1,7
0,7
6,6
0,8
Özel Kesim
43,1
18,7
226,0
28,8
Kısa Vade
13,9
6,0
88,8
11,3
Uzun Vade
29,2
12,6
137,2
17,5

Tabloların Farklı Yorumlanması

 

Verilerin yorumlanması bilime de siyasete de hizmet edebiliyor. Bu tablolara bakanlar üç farklı yorum yapabilirler: 

 
(1) Muhalefet etmek amacında olanlar mutlak artışa dikkat çekerek “brüt dış borç stokumuz artıyor” diyebilir. 
 
(2) Amaçları iktidarı övmek olanlar oranlardaki gerilmeye dikkat çekerek “Brüt dış borç stokumuzun GSYH’ya oranı geriliyor” diyebilir. 
 
(3) Objektif bakmayı başaranlar ise “Brüt dış borç stokumuz mutlak olarak artıyor ama gelirimiz daha fazla arttığı için gelir içindeki borç payı göreli olarak azalıyor. Kamu kesimi dış borçlanmasının yerini özel kesim dış borçlanması alıyor. Bu noktada özel kesim kısa vadeli dış borç stokunun artışına dikkat etmek gerekir” der. 
 
Doğal olarak bu üç yorumdan en az itibar edileni üçüncü yorumdur. Muhalifler bu yorumu yapanı iktidardan yana, iktidardakiler ise muhalefetten yana diye sınıflandırırlar. Çünkü bu tip yorum iki tarafa da yaramaz. Oysa bir toplum objektif yorumlardan ders çıkardığı sürece doğru yolda ilerler. 

One thought on “Dış Borçlarımız ve Yorum Farkları

  1. levent gunes

    bana göre bu tabloda en dikkat çekici nokta uzun vadeli borçlanmanın azalırken kısa vadeli borçlanmanın artması ekonomist değilim ama bu pek hayra alamet gibi görünmüyor

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s